Sản phẩm làm ra xịn thật, giao diện đẹp long lanh, nhưng không ai dùng, anh em thủ kho vẫn lén ghi sổ tay, còn dữ liệu trên phần mềm thì sai bét nhè. Đó là bài học đắt giá từ một dự án ERP ở nhà máy cơ khí, và gốc của nó nằm ở chỗ BA chỉ ghi lại đúng lời Giám đốc nói, “làm cho anh cái phần mềm quản lý kho thông minh hơn, xịn hơn”, mà không ai đào xem phía sau câu đó là nhu cầu gì.
Lấy yêu cầu nghe thì đơn giản, cứ đến ngồi hỏi rồi ghi lại là xong, nhưng làm thật rồi mới thấy nó dễ biến thành ác mộng thế nào, và mấy nguyên tắc dưới đây là những thứ mình đúc ra từ chính các vết sẹo của mình ở dự án ERP/MES.
hai trở ngại lớn # Cái bẫy đầu tiên là kinh nghiệm. Thiếu kinh nghiệm thì mình chỉ khai thác được phần nổi của tảng băng, còn phần chìm thì nằm ở mấy chỗ khách hay quên kể như các trường hợp ngoại lệ (business cases), các rủi ro kỹ thuật kiểu tích hợp hệ thống hay chuyển đổi dữ liệu, và phức tạp nhất là yếu tố con người. Cái này không có đường tắt, phải trầy vi tróc vảy qua ít nhất một dự án trọn vẹn mới mong thuần thục. Theo mình, nếu chỉ cầm bảng câu hỏi mẫu đi hỏi thì bạn sẽ chỉ nhận về đúng phần nổi đó, còn nếu người cần hỏi lại né tránh thì xem thêm cách làm khi stakeholder không hợp tác.
Anh em làm BA mà đi deal lương bằng niềm tin thì chết dở, nhất là anh em tay ngang hay fresher, vốn đã thấy mình ở cửa dưới, vào phòng là chỉ mong người ta nhận cho, ai hỏi bao nhiêu cũng ậm ừ “dạ tuỳ anh chị”. Bài này là cách mình nghĩ về chuyện deal lương, mà nghĩ theo đúng kiểu BA, tức là dữ liệu và phân tích.
Ngày đầu đi làm BA, mình từng nghĩ “cần gì mấy thứ này, cứ lao xuống xưởng hỏi khách hàng cần gì rồi về bảo IT code là xong”, rồi đời dạy cho một bài rằng không như là mơ. Bài này là sáu vùng kiến thức (Knowledge Areas) của BABOK mà mình thấy giúp BA trong nhà máy trụ được, viết lại bằng ngôn ngữ bình dân cho dễ nhớ.
Hôm nay ngồi cafe, nghe mấy anh em kháo nhau: “Làm BA (Business Analyst) sướng nhỉ, chỉ việc làm cái ‘cầu nối’, đi dịch tiếng người (khách hàng) sang tiếng máy (dev) là xong.” Nghe xong mình chỉ biết cười trừ ._.
Mà thú thật, hồi mới vào nghề mình cũng nghĩ y chang thế, tưởng đâu chỉ cần biết chút tiếng Anh, biết chút IT, đứng giữa ba hoa chích choè một tí là có lương, đến lúc làm thật mới thấy đời nó không như mơ. Không như mơ tí nào.
Dạo này hay có mấy bạn BA mới ra trường, đang thực tập, nhắn hỏi mình đủ thứ, kiểu “Anh ơi học tool nào cho ngầu?”, “Anh ơi vẽ BPMN thế nào cho chuẩn?”, rồi cả “Học Python hay PHP thì lương cao hơn?”, hỏi nhiều đến mức mình bắt đầu thấy hơi lo. Lo thật.
Không phải mấy câu đó sai, mà vì kỹ năng cứng nó giống thanh kiếm sắc, muốn dùng cho đúng thì người cầm kiếm phải có cái nền về thái độ và đạo đức nghề nghiệp trước đã. Mình gọi cái nền đó là “cái nết làm nghề”, BABOK gọi nó là Behavioral Characteristics. Thiết nghĩ, trước khi thành chuyên gia thì mình phải thành một con người tử tế cái đã.
