Trả lời ngắn: Theo mình, người mới tự học BA mất khoảng 6–9 tháng nếu học đều và đúng thứ tự, bắt đầu từ nền tảng (BA làm gì, requirement là gì), rồi tới user story và tài liệu, sau đó là dữ liệu và giao tiếp, cuối cùng là portfolio và phỏng vấn thử.
Lời hứa ba tháng thành BA nghe rất ngọt, mà cũng rất dễ làm người mới nản, vì ba tháng đủ để bạn biết BA là gì, thuộc vài thuật ngữ, vẽ được một cái sơ đồ, còn để ngồi phỏng vấn mà trả lời được câu vì sao em viết requirement như vậy thì cần lâu hơn thế. Bài này là cái lịch mình thấy sát thực tế cho người tự học, chia theo giai đoạn, giai đoạn nào cũng có việc cụ thể để làm.
tháng 1–2 hiểu nghề trước, chưa đụng tool#
Câu đầu tiên cần trả lời được là BA tạo ra giá trị gì cho tổ chức. Đọc phần đầu BABOK Guide v3 để nắm sáu khái niệm nền mà BABOK gọi là Business Analysis Core Concept Model, gồm change, need, solution, stakeholder, value, context, theo mình đây là phần đáng nắm chắc nhất trước khi học bất kỳ kỹ thuật nào, còn sợ ngủ gật với cuốn sách dày thì xem bài BABOK đọc sao cho không ngủ gật.
Việc cụ thể cuối tháng 2 là tự viết một trang giải thích cho người không làm IT hiểu BA làm gì, dùng một ví dụ đời thường như quy trình đăng ký môn học, viết mà vẫn phải mượn thuật ngữ để che chỗ chưa hiểu thì quay lại đọc tiếp. Chưa mở Jira hay Figma vội, vì cầm tool trước khi hiểu vấn đề thì bạn sẽ nhớ nút bấm mà chẳng biết bấm để làm gì, tool học vài buổi là quen, tư duy thì không.
tháng 3–4 user story, acceptance criteria và tài liệu#
Đây là giai đoạn ra sản phẩm đầu tiên để khoe, học viết user story, viết acceptance criteria theo Given-When-Then, phân biệt functional với non-functional requirement, đọc thử cấu trúc BRD và SRS. Bài tập viết user story tại chỗ khá phổ biến trong phỏng vấn BA fresher, nên phần này đáng đầu tư kỹ, bài User story và acceptance criteria đi từng bước từ câu story tới tiêu chí nghiệm thu.
Việc cụ thể cuối tháng 4 là chọn một app bạn dùng hằng ngày, viết 10 user story cho một tính năng của nó, mỗi story 3–5 acceptance criteria, rồi tự đóng vai tester đọc lại xem tiêu chí có test được không, chỗ nào phải hỏi lại người viết là chỗ còn mơ hồ.
tháng 5–6 dữ liệu và giao tiếp#
Tới đây mới học SQL ở mức đủ sống, SELECT, JOIN, GROUP BY, mục tiêu là tự mở dữ liệu ra trả lời câu kiểu mỗi tháng có bao nhiêu đơn bị hủy, chứ không phải viết stored procedure, học kèm cách đọc ERD để hiểu vì sao dữ liệu nằm rải ở nhiều bảng.
Song song là phần khó tự học nhất, giao tiếp. Tập đặt câu hỏi mở, tập hỏi để làm gì sau mỗi yêu cầu, tập tóm tắt lại điều người khác vừa nói, không có stakeholder thật thì nhờ bạn bè đóng vai chủ quán cà phê muốn làm app đặt món, bạn phỏng vấn họ 30 phút rồi viết lại thành danh sách requirement. Cuối tháng 6 bạn nên cầm được một bộ 10 câu SQL tự viết trên dữ liệu mẫu, cùng một biên bản phỏng vấn giả lập có danh sách requirement rút ra.
tháng 7–9 portfolio và phỏng vấn thử#
Giờ bạn đủ vốn làm một case simulation hoàn chỉnh, có bối cảnh, sơ đồ as-is, pain point, to-be, user story kèm acceptance criteria, một case làm sâu đáng giá hơn nhiều case làm nông, cách dựng từng phần nằm trong bài Portfolio BA khi chưa có dự án.
Rồi đi phỏng vấn thử, kể cả ở những chỗ chưa chắc muốn vào, mục đích là biết mình hổng ở đâu, mỗi buổi xong ghi lại câu nào trả lời lúng túng rồi quay về học đúng chỗ đó. Tháng thứ 9 là khoảng dự phòng cho mấy lỗ hổng này, đừng tiêu nó vào việc học thêm tool mới.
chỗ người tự học hay sai#
Lỗi phổ biến nhất là học kiểu sưu tầm, lưu hàng chục khóa miễn phí, đọc mười bài về BPMN mà chưa vẽ nổi một sơ đồ của riêng mình, cảm giác học rất nhiều nhưng tới lúc phỏng vấn thì chẳng có gì để đưa ra. Cách sửa đơn giản là mỗi giai đoạn phải kết thúc bằng một sản phẩm cầm được trên tay, trang giải thích nghề, bộ user story, bộ câu SQL, case portfolio, chưa có sản phẩm thì giai đoạn đó chưa xong, dù bạn đã cày hết bao nhiêu video.
Lỗi thứ hai là so tốc độ với người khác, có người đi làm full-time vẫn học được mỗi tối, có người chỉ có cuối tuần. Lịch 6–9 tháng là khung tham khảo theo quan điểm của mình chứ không phải hạn chót, kéo dài lên 12 tháng mà vẫn đều tay vẫn hơn ba tháng nhồi rồi bỏ.
tự học có hợp với bạn không#
Nói thẳng là tự học không hợp với tất cả mọi người, nếu bạn cần người nhắc deadline, cần có lớp để giữ nhịp, thì một khóa có cấu trúc giúp bạn đi hết đường hơn, tự học rẻ hơn nhưng đòi kỷ luật cao hơn, mà kỷ luật cũng là một chi phí.
Chọn tự học thì dán lịch này lên tường, mỗi tháng tự kiểm tra sản phẩm của giai đoạn đó xong chưa. Bạn đang ở tháng thứ mấy, và đang kẹt ở giai đoạn nào? Kể mình nghe qua Facebook hoặc LinkedIn nhé.
