“Anh ơi, làm BA có cần biết code không ạ?”
Tin nhắn của một bạn fresher gửi mình lúc 11h đêm. Bạn ấy đi phỏng vấn ba chỗ. Chỗ đầu bảo “BA không cần code, chỉ cần hiểu nghiệp vụ.” Chỗ thứ hai hỏi SQL, API, đọc stack trace. Chỗ thứ ba bắt phân tích JSON response từ REST API.
Bạn ấy hoang mang. Mà cũng đúng — hồi mới vào nghề mình cũng từng hoang mang y chang.
Mình từng ngồi một cuộc họp kéo dài 2 tiếng chỉ để chốt một câu hỏi tưởng chừng đơn giản: “Cột này để mấy số thập phân?” Dev nói 4 là đủ kỹ thuật. User nói 6 vì sợ sai số làm tròn. BA ngồi giữa, mỗi bên một ý, cuối cùng cả team thống nhất “để 6 cho chắc” — rồi ai về nhà nấy, chẳng có decision log nào được ghi lại.
Buổi sáng thứ Hai. PM gọi: “Anh ơi, bên khách hàng muốn thêm cái màn hình này. Nhỏ thôi. Một buổi chiều là xong.”
Mình gật. Một buổi chiều thành ba ngày. Ba ngày kéo theo sáu cái change request khác. Cuối tuần, team dev căng thẳng. Lịch release trễ hai tuần.
Chuyện cũ rích. Ai làm BA lâu năm chắc thuộc nằm lòng.
Scope creep — cái thuật ngữ nghe rất chuyên nghiệp — thực chất là câu chuyện của những cái “thêm tí nữa” không bao giờ dừng lại. Nó không chỉ là vấn đề của BA, nó là vấn đề của cả team, cả dự án, cả deadline.
Tuần trước mình đọc được một bài báo hay trên ERP Today — tác giả Sridevi Mutyala từ Oracle, nói về identity governance trong cloud ERP.
Bài báo kể một chuyện tưởng đơn giản: một nhân viên chuyển phòng ban. HR update xong. Mấy ứng dụng cloud ERP (Oracle Fusion, SAP S/4HANA, Dynamics 365) đều chạy đúng config. Authentication OK. Provisioning OK. Integration OK.
Nhưng access vẫn bị delay. Vì approval paths khác nhau giữa các ứng dụng. Role definitions không đồng bộ. Và ownership của quyết định access — không ai nhớ rõ là của ai.
Buổi chiều thứ Sáu, giám đốc sản xuất gọi mình vào phòng. Ông mở laptop, chỉ vào email chào giá.
“Thằng này bảo Cloud ERP rẻ hơn 40%, deploy trong 3 tháng. Thằng kia bảo On-premise mới an toàn, dữ liệu ở xưởng không thể đưa lên mây.”
Ông nhìn mình: “Mày nói tao nghe, chọn cái gì?”
Câu đó mình nghe cả chục lần rồi. Và câu trả lời chưa bao giờ là một từ.
Tuần rồi mình đọc được hai case study trên ERP Today làm mình suy nghĩ cả buổi tối.
Một bài về ngành dược phẩm — họ đang chạy SAP S/4HANA migration nhưng mối quan tâm số một không phải AI. Một bài về Defense Logistics Agency (DLA) của Mỹ — audit readiness lại là động lực chính cho ERP modernization của họ, vượt trước kế hoạch nhiều năm.
Hai ngành khác nhau hoàn toàn: một bên là thuốc men, một bên là vũ khí. Nhưng chung một câu chuyện: AI không thể cứu bạn nếu integration với governance chưa có.
Mới đây ERP Today có bài phân tích khá hay về cuộc đua ERP ngành năng lượng giữa 4 ông lớn: SAP, Oracle, IFS, và Infor. Đọc xong mình thấy có mấy điểm đáng suy ngẫm, nhất là khi anh em mình đang tư vấn ERP cho mấy nhà máy hoặc utility ở Việt Nam.
Bài này không phải để so xem ai “tốt nhất” — vì câu trả lời luôn là tùy. Mà là để thấy mỗi thằng có một góc tấn công khác nhau, và cái khung tham chiếu đó giúp mình đặt câu hỏi đúng hơn khi chọn ERP.
Mình nhớ cái đêm Go-live đầu tiên trong đời.
Client đã dọn dẹp dữ liệu 3 tháng. Team implement test mapping 2 vòng. Ai cũng tự tin lắm. Đến 2h sáng, chạy migration script — dữ liệu mẹo ra, sai mapping hết mấy trăm item. Cả phòng nhìn nhau. Project manager mặt xanh như tàu chuối.
Lỗi không phải do script. Lỗi do… cái file Excel master data từ client có ô trống không ai để ý.
Tuần trước, một anh quản lý sản xuất gọi mình hỏi:
“IFS giờ mua Softeon với 7bridges làm gì thế? Có phải đang cạnh tranh với Blue Yonder với Manhattan Associates không?”
Câu hỏi hay. Nhưng câu trả lời — theo mình — không phải là “cạnh tranh WMS với TMS.”
Mà là: IFS đang xây một lớp vận hành (operations layer) cho các nhà máy và tài sản công nghiệp. Nơi mà AI không chỉ phân tích số liệu, mà còn đưa ra quyết định dựa trên context vật lý thực tế.
Mở meeting với trưởng phòng sản xuất. Ông ấy mở cái Excel trên desktop — cái file 7 năm tuổi, ô màu xanh đỏ loạn xạ, VLOOKUP chồng lên VLOOKUP, comment từ năm 2019 vẫn còn.
“Em ơi, làm giống cái này nhé. Đơn giản thôi.”
Mình cười. Trong lòng mình khóc.
Nếu bạn chưa từng nghe câu đó, chắc bạn chưa làm BA cho dự án chuyển đổi số ở Việt Nam. Còn nếu đã nghe rồi, chắc bạn cũng hiểu cái cảm giác vừa buồn cười vừa bất lực.
