Giả sử có bạn nhắn hỏi mình, anh ơi em làm BA được hơn một năm rồi, bao lâu thì lên senior được? Theo mình câu trả lời tốt nhất là hỏi ngược lại, em đã tự chịu trách nhiệm với một requirement nào chưa, hay mới làm theo bàn giao, vì lên senior nằm ở câu đó nhiều hơn là ở số năm. Nên bài này mình không viết kiểu cứ đủ 5 năm là tự động lên senior, số năm tự nó chẳng nói lên điều gì, dưới đây chỉ là cách mình nhìn cái lộ trình này.
ba giai đoạn, theo mình#
Năm 1–2 là sống sót và nắm nghề. Bạn học viết user story cho ra hồn, học đọc tài liệu, học moi requirement từ những stakeholder không biết mình muốn nói gì, và ngấm dần mấy cú sốc mình viết ở bài này, nào stakeholder không biết mình muốn gì, requirement đổi mỗi ngày, dev không tin BA. Qua được hai năm đó mà vẫn còn muốn làm thì coi như bạn hợp nghề.
Năm 3–4 là tự chủ và bắt đầu dẫn dắt. Bạn hết ngồi chờ người ta giao việc, tự nhìn ra vấn đề rồi đi hỏi, bắt đầu chạy workshop, thương lượng scope với khách, nói được cả tiếng sếp lẫn tiếng dev, đây là lúc người ta gọi bạn là senior trong miệng dù title chưa đổi.
Từ năm 5 trở đi là senior thật. Khác biệt không nằm ở chỗ viết requirement nhanh hơn, mà ở chỗ làm đúng và dạy lại được cho người khác, senior là người đứng trước một vấn đề mơ hồ mà không hoảng, tìm được đường ra, rồi chịu trách nhiệm với quyết định của mình.
kỹ năng quyết định thăng hạng, không phải chứng chỉ#
Nhiều bạn nghĩ học thêm chứng chỉ là lên senior. Mình không phủ nhận chứng chỉ có giá, chính mình cũng đã thi CBAP và viết review ở đây, nhưng chứng chỉ chỉ mở cửa phỏng vấn, nó không đi làm thay bạn được.
Theo mình có ba thứ quyết định hơn nhiều. Một là chịu được ambiguity, dự án nào cũng mơ hồ, và senior là người biến cái mơ hồ thành rõ ràng. Hai là nói được cả tiếng sếp lẫn tiếng dev, dịch yêu cầu kinh doanh thành thứ dev làm được, và dịch ngược lại. Ba là chịu trách nhiệm, không đổ cho khách, cho dev, hay cho cái câu yêu cầu không rõ.
có người 3 năm đã lên, có người 7 năm vẫn đứng nguyên#
Khác nhau ở một chỗ, người thứ nhất chủ động nhận việc khó, nhận cái dự án ai cũng né, để mình va vấp rồi lớn, còn người thứ hai cứ làm đúng phận sự, mỗi năm thêm một tuổi, thêm một năm kinh nghiệm trên CV, nhưng thật ra là cùng một năm lặp lại bảy lần. Nên đừng đếm năm, hãy đếm xem mình đã va vào bao nhiêu cái mơ hồ mà vẫn còn sống.
Việc khó nhất bạn từng tự nhận trong dự án gần đây là gì? Nếu phải nghĩ lâu mới ra, có khi đó chính là lý do bạn vẫn đang đứng tại chỗ.
