Tuần trước có bạn inbox hỏi mình: “Anh ơi, em làm BA được hơn một năm rồi, bao lâu thì lên senior được?”
Mình đọc mà thấy quen. Cách đây mấy năm mình cũng hỏi anh sếp cũ đúng câu đó. Anh ấy không trả lời luôn, chỉ hỏi ngược: “Em đã tự chịu trách nhiệm với một requirement nào chưa, hay mới làm theo bàn giao?” Lúc đó mình im.
Nên bài này mình không viết kiểu “cứ đủ 5 năm là auto lên senior”. Năm số chẳng nói lên điều gì. Mình nói theo kiểu thật, kiểu đã xỏ giày bảo hộ đi qua.
Ba giai đoạn mình thấy ở đa số BA#
📊 Năm 1–2: sống sót và nắm nghề. Bạn học viết user story cho ra hồn, học đọc tài liệu, học moi requirement từ stakeholder không biết nói gì. Đây là giai đoạn ngấm mấy cú sốc mình từng viết ở bài này — stakeholder không biết mình muốn gì, requirement đổi mỗi ngày, dev không tin BA. Qua được hai năm này mà vẫn còn muốn làm, coi như bạn hợp nghề.
🗺️ Năm 3–4: tự chủ và bắt đầu dẫn dắt. Bạn hết chờ người ta giao việc. Tự nhìn ra vấn đề rồi đi hỏi, bắt đầu chạy workshop, thương lượng scope với khách, nói được cả tiếng sếp lẫn tiếng dev. Đây là lúc người ta gọi bạn là “senior” trong miệng dù title chưa đổi.
🎯 Năm 5 trở đi: senior thật sự. Khác biệt không phải viết requirement nhanh hơn, mà là làm đúng và dạy lại được cho người khác. Senior là người đứng trước một vấn đề mơ hồ không hoảng, tìm được đường ra, rồi chịu trách nhiệm với quyết định của mình.
Kỹ năng quyết định thăng hạng, không phải chứng chỉ#
Nhiều bạn nghĩ học thêm chứng chỉ là lên senior. Mình không phủ nhận chứng chỉ có giá — chính mình cũng đang ôn CBAP và đã viết review thật ở đây. Nhưng chứng chỉ mở cửa phỏng vấn, nó không đi làm thay bạn.
Ba thứ quyết định hơn nhiều:
- Chịu được ambiguity — dự án nào cũng mơ hồ, senior là người biến mơ hồ thành rõ ràng.
- Nói được cả tiếng sếp lẫn tiếng dev — dịch yêu cầu kinh doanh thành thứ dev làm được, ngược lại cũng vậy.
- Chịu trách nhiệm — không đổ cho khách, cho dev, cho “yêu cầu không rõ”.
Nhưng… có người 3 năm đã lên, có người 7 năm vẫn đứng nguyên#
Khác nhau ở một chỗ: người thứ nhất chủ động nhận việc khó, nhận cái dự án ai cũng né, để mình va vấp rồi lớn. Người thứ hai cứ làm đúng phận sự — mỗi năm một tuổi, mỗi năm một “kinh nghiệm”, nhưng thực ra là cùng một năm lặp lại bảy lần.
Nên đừng đếm năm. Hãy đếm xem mình đã va vào bao nhiêu cái mơ hồ và còn sống sót.
Câu hỏi mình để lại: việc khó nhất bạn từng tự nhận trong dự án gần đây là gì? Nếu phải nghĩ lâu mới ra, có lẽ đó chính là lý do bạn vẫn đang đứng tại chỗ.
