Dạo này hay có mấy bạn BA mới ra trường, đang thực tập, nhắn hỏi mình đủ thứ, kiểu “Anh ơi học tool nào cho ngầu?”, “Anh ơi vẽ BPMN thế nào cho chuẩn?”, rồi cả “Học Python hay PHP thì lương cao hơn?”, hỏi nhiều đến mức mình bắt đầu thấy hơi lo. Lo thật.
Không phải mấy câu đó sai, mà vì kỹ năng cứng nó giống thanh kiếm sắc, muốn dùng cho đúng thì người cầm kiếm phải có cái nền về thái độ và đạo đức nghề nghiệp trước đã. Mình gọi cái nền đó là “cái nết làm nghề”, BABOK gọi nó là Behavioral Characteristics. Thiết nghĩ, trước khi thành chuyên gia thì mình phải thành một con người tử tế cái đã.
Trong cái nết đó, có ba thứ mình thấy quan trọng nhất.
đạo đức là cái ranh giới mong manh#
BA nắm trong tay những thứ sống còn của khách hàng, dữ liệu, quy trình, cả bí mật kinh doanh, nên rất dễ bị lung lay trước những câu kiểu “Em ơi, hay là mình ‘xào’ lại cái số liệu này tí cho báo cáo nó đẹp?”, hoặc khi phát hiện ra lỗ hổng quy trình thì thiên vị bên này, hại bên kia.
Với mình, đạo đức ở đây không phải làm từ thiện, mà là sự công bằng (fairness): giải pháp mình đề xuất phải tốt cho tổng thể doanh nghiệp, chứ không phải vì mình thích ông này hay ghét bà kia. Giữ được thế thì tối mới ngủ ngon.
trách nhiệm cá nhân, đừng đổ tại “số”#
Thói đổ thừa thì phổ biến lắm, dự án chậm thì “tại ông dev code chậm”, requirement sai thì “tại khách đổi ý liên tục”, họp muộn thì “tại trời mưa tắc đường”, nghe quen không anh em.
Personal accountability theo mình là tính làm chủ (ownership): nhận việc gì thì việc đó là đứa con của mình, thành hay bại cũng do mình. Khách thay đổi thì mình đi clear lại scope, dev chậm thì mình hỗ trợ hoặc báo sớm, và không hứa suông, việc nhận mà chưa xong thì phải thấy áy náy, thấy nhục, chứ đừng coi là chuyện bình thường. Uy tín của một thằng đàn ông, và của một người làm nghề, nó được xây bằng những hành động nhỏ nhặt thế thôi.
sự tin cậy là tài sản lớn nhất của ba#
Khách hàng chịu mở lòng kể nỗi đau của họ không phải vì BA giỏi kỹ thuật, mà vì họ tin mình. Muốn được tin thì phải trung thực, giải pháp có rủi ro thì nói thẳng, mình sai thì nhận rồi sửa ngay, dự án có dấu hiệu “toang” thì cảnh báo sớm, chứ đừng lươn lẹo giấu lỗi như mèo giấu…
Sự tin cậy nó giống cái ly thuỷ tinh, xây thì lâu, mà đập vỡ chỉ cần một lần lươn lẹo. Khi stakeholder đã tin thì BA thành điểm tựa, nói gì họ cũng nghe, còn mất niềm tin rồi thì quy trình vẽ đẹp đến mấy cũng bị vứt sọt rác. Nếu bạn đang ở cái đoạn stakeholder quay lưng rồi thì xem thêm cách làm khi stakeholder không hợp tác.
chậm một chút cũng được#
Nghề BA, mà nghề nào cũng vậy, suy cho cùng là giải quyết vấn đề cho con người, nên với mình cái nết quan trọng hơn bằng cấp. Kỹ năng thiếu thì học bổ sung được, còn đạo đức lệch, trách nhiệm thiếu, niềm tin mất thì chẳng ai cứu nổi. Chậm một chút cũng được, nhưng đi cho nó chắc.
Bài sau mình sẽ “chém gió” về mấy kỹ năng hàn lâm hơn.
Đọc thêm: Business Analyst là gì?
