Bấm nộp bài xong, mình ngồi nhìn màn hình và nghĩ chắc chắn là trượt rồi, vì còn một đống câu đang cắm cờ flag, mấy câu đề dài như đoạn văn tiếng Anh, và kha khá câu mình chọn theo kiểu loại trừ, cái nào nghe đúng nhất thì bấm. Rồi màn hình hiện chữ: đỗ. Mình ngồi đó chưa kịp phản ứng gì, vì đầu vẫn đang chuẩn bị tinh thần cho điều ngược lại.
Bài này mình kể lại cả quãng đường, từ lúc định thi để làm gì, ôn kiểu gì, cho tới cái gì còn đọng lại sau đó. Nói trước là lý do ban đầu của mình khá thực dụng, chẳng cao cả gì đâu.
Định thi CCBA cho đẹp CV, rồi nhảy cóc lên CBAP#
Ban đầu mình chỉ tính thi CCBA, bỏ lên CV cho đẹp là xong, nhưng sau khi được một người mentor tư vấn và động viên thì mình đổi ý, thi thẳng CBAP luôn. BABOK thì mình không lạ, đã học từ vài năm trước, biết cơ bản các Knowledge Area và các loại requirement, và phải tới khi hiểu ra chứng chỉ IIBA có giá trị thế nào thì mình mới tính chuyện thi. Mình tách hai việc ra từ đầu: tấm bằng là để làm đẹp CV và chứng minh năng lực, còn BABOK mới là thứ phải đọc cho đàng hoàng để có một cái khung BA chuẩn.
Có một điều nên tra trước khi mơ mộng, là theo trang CBAP của IIBA, bạn cần 7.500 giờ làm BA trong 10 năm gần nhất, và phải nộp hồ sơ để được duyệt trước khi mua gói thi.
Ôn 2 đến 4 tháng, vừa đi làm vừa ôn#
Mình ôn khoảng 2 đến 4 tháng, bằng bộ câu hỏi mẫu và học nhóm với mentor, các buổi học diễn ra online qua Meet vào buổi tối sau giờ làm, mentor giảng rồi cả nhóm cùng đọc và highlight tài liệu trên màn hình. Hai thứ mình thấy đáng giá nhất là mentor giải thích BABOK bằng ví dụ thực tế nên dễ vào đầu hơn hẳn, và cách mentor chỉ làm câu hỏi tình huống, còn lịch học đều đặn thì giúp mình khỏi bỏ cuộc giữa chừng.
Khó nhất là thời gian. Đi làm cả ngày xong tối mới ngồi ôn được, mà BABOK thì khô, mở ra một lúc là buồn ngủ (ai cùng cảnh thì có bài BABOK đọc sao cho không ngủ gật để tham khảo), đã thế tiếng Anh mình đọc chậm, mà từ BABOK đến đề thi lại toàn tiếng Anh. Mệt phết.
Vì đọc bản gốc hơi vất, mình tự làm một website tra cứu nhanh kiến thức BABOK theo dạng matrix bằng tiếng Việt, nhờ AI dịch và dặn nó giữ nguyên thuật ngữ tiếng Anh của BABOK để đối chiếu với đề thi cho dễ, ai cần thì cứ vào xài tại babok-webnotes. Song song đó mình gom note các buổi học thành một quyển tài liệu riêng, AI giúp sắp xếp, mình thêm ý của mentor và phần dịch giải thích bằng tiếng Việt cho dễ nuốt, rồi in ra thành một quyển dày bịch mang đi làm, rảnh là lôi ra đọc, ghi chú tay, highlight lên bản in, đọc đi đọc lại nhiều lượt.
Dù vậy mình ôn khá lan man, ôn mãi vẫn thấy chưa vững nên cứ lơ lửng không biết khi nào thì thi, cho tới lúc nhận ra có ôn thêm nữa thì cảm giác chắc cũng y như vậy, và mình chốt thi sớm luôn. Theo mình thì cái lúc “thấy mình sẵn sàng” nhiều khi không bao giờ tới.
Hôm thi: tin chắc là trượt, rồi màn hình hiện chữ đỗ#
Lịch thi của mình là đầu giờ chiều, nhưng mình có mặt từ sáng, ngồi quán cà phê ngay chân tòa nhà để ôn lại, mà giờ nghĩ lại thì mấy tiếng ôn cuối đó chắc cũng chẳng đổi được bao nhiêu. Vào phòng thi thì bị soát người xem có mang thiết bị điện tử không, kiểm tra kính rồi bắt tháo kính đặt lên bàn, cái máy tính bấm tay mang theo cũng không được dùng, câu nào cần tính thì bấm cái máy tính trên màn hình.
Rồi tới đề. Mình ôn theo các bộ câu hỏi mẫu, nhưng đề thật có kha khá câu mới, nhiều câu viết dài thòng bằng tiếng Anh, mà tiếng Anh mình đã chậm sẵn nên mỗi câu ngốn thời gian hơn mình tính, thế là mình flag lia lịa để quay lại sau, và làm hết một lượt rồi vẫn còn một mớ câu đang cắm cờ, mấy câu đó mình chọn theo cái thấy đúng nhất hoặc loại trừ dần. Bấm nộp mà tin chắc mình trượt.
Kết quả hiện ngay trên màn hình, đỗ. Cảm giác đầu tiên là nhẹ người vì xong một việc dài, còn cảm giác thứ hai là chưa tin nổi. Ra khỏi tòa nhà mình đi ra ngoài đường, tự chụp một tấm selfie, cười toe, nhẹ cả người mà vẫn chưa tin là mình đỗ, nhìn mặt mình trong ảnh chắc bạn cũng đoán được.
Đỗ rồi thì còn lại gì#
Cái đọng lại rõ nhất là mình nói về nghề tự tin hơn, và BABOK, trước đó là một đống chương rời rạc, giờ nối lại thành một cái khung liền mạch trong đầu. Knowledge Area gây ấn tượng nhất với mình là Business Analysis Planning and Monitoring, vì nó nói BA phải luôn lập kế hoạch và theo dõi chính quá trình làm BA của mình chứ không phải cứ lao vào làm, nghe thì hiển nhiên, nhưng theo mình đây lại là phần dễ bị bỏ quên nhất khi deadline đè xuống.
Nếu được thi lại, mình sẽ ôn có kế hoạch rõ hơn, bớt lan man và thi sớm hơn, chỉ vậy thôi. Mình không dám khuyên bạn làm y chang, vì đây mới chỉ là một lần thi của một người.
Chứng chỉ không đi hỏi requirement giùm bạn#
Theo mình, tấm bằng CBAP không tự biến ai thành BA giỏi. Nếu bạn làm trong môi trường nội địa, stakeholder toàn nói tiếng Việt và chẳng ai đòi chuẩn quốc tế thì nó có thể chưa đổi được gì ngay, và nó cũng không đi hỏi giùm bạn cho ra requirement thật. CBAP cho mình một cái khung để đứng, còn đứng vững hay không thì tùy mình làm gì trên đó.
Vậy có đáng thi không? Với mình là có, vì mình muốn chứng minh năng lực trên CV và cần một cái cớ để ngồi đọc BABOK cho đàng hoàng, còn nếu bạn chỉ cần tấm bằng để lên level thật nhanh thì tính kỹ nhé, mấy tháng ôn đúng nghĩa không có đường tắt. Bạn đang tính thi vì cái bằng hay vì muốn có cái khung?
