Bạn mở BABOK ra, đọc vài trang “Business Analysis Key Concepts”, rồi chợt nhận ra mình vừa đọc lại cùng một đoạn lần thứ ba mà vẫn không nhớ nó nói gì. Quen không?
Với mình còn thêm một cái khó nữa là tiếng Anh không tốt, mà BABOK lại viết bằng thứ tiếng Anh rất chuẩn mực, câu dài, mệnh đề lồng mệnh đề, đọc một trang phải tra từ liên tục thì buồn ngủ là chuyện đương nhiên. Mình đã thi CBAP xong, và cách mình đọc BABOK chẳng có gì thần kỳ, dưới đây là mấy thứ mình làm thật, cộng thêm vài điều theo mình là đáng thử.
đừng đọc từ trang đầu tới trang cuối#
BABOK là tài liệu tham khảo chứ không phải tiểu thuyết, và theo mình đọc tuần tự là cách nhanh nhất để bỏ cuộc. Hợp lý hơn là bắt đầu từ chỗ bạn đang vướng, đang phải lấy yêu cầu từ stakeholder thì mở Elicitation and Collaboration, đang viết spec cho dev thì mở Requirements Analysis and Design Definition, đọc đúng thứ mình đang cần thì não tự giữ lại, vì nó có chỗ để bám.
knowledge area là bản đồ, không phải bài học thuộc#
Sáu Knowledge Area nghe rất hàn lâm, nào Business Analysis Planning and Monitoring, Elicitation and Collaboration, Requirements Life Cycle Management, Strategy Analysis, Requirements Analysis and Design Definition, Solution Evaluation. Theo mình, cái cần nhớ không phải mỗi KA có bao nhiêu task, mà là logic dự án đang ở đâu thì cần KA nào, nó là la bàn chứ không phải đề trắc nghiệm.
Thi xong rồi, KA làm mình nhớ nhất lại là cái nghe chán nhất, Business Analysis Planning and Monitoring. Ý của nó đơn giản thôi, việc BA cũng phải được lập kế hoạch và theo dõi, chứ không phải cứ có yêu cầu là lao vào làm. Nghe thì hiển nhiên, nhưng thử nhìn lại tuần vừa rồi của bạn xem, bao nhiêu việc là chữa cháy và bao nhiêu việc là có kế hoạch?
tiếng Anh kém thì nhờ AI dịch, nhưng giữ nguyên thuật ngữ#
Đây là cách mình làm thật, nhờ AI dịch BABOK sang tiếng Việt cho dễ đọc, nhưng dặn rõ là giữ nguyên thuật ngữ BABOK bằng tiếng Anh. Lý do là đề thi CBAP bằng tiếng Anh, và khi làm việc với người khác thì “stakeholder”, “elicitation”, “traceability” là ngôn ngữ chung, dịch hết sang tiếng Việt thì bạn hiểu ý đấy, nhưng lúc gặp lại từ gốc lại không nhận ra.
Phải tự phản biện chỗ này một chút, dịch bằng AI không thay được việc đọc bản gốc. Bản dịch giúp hiểu ý nhanh, nhưng đề thi và tài liệu thật vẫn là tiếng Anh, hôm đi thi mình vẫn mất khá nhiều thời gian để đọc mấy câu hỏi tiếng Anh dài dằng dặc, nên giờ mình vẫn đang học thêm tiếng Anh.
tự làm chỗ học, tự ra bài kiểm tra#
Cái này hơi dân kỹ thuật, mình tạo hẳn một website riêng để học BABOK, rồi vibe code thêm phần làm bài kiểm tra để tự test. Bạn không nhất thiết phải code, theo mình điểm cốt lõi là biến việc đọc thụ động thành việc trả lời câu hỏi, đọc xong một phần mà tự hỏi mình được 5 câu thì nhớ lâu hơn nhiều so với tô highlight cả trang. Một file Excel câu hỏi, một bộ flashcard, hay nhờ AI ra đề từ chương vừa đọc đều được.
mỗi technique là một tình huống, không phải định nghĩa#
50 techniques nghe như núi, nhưng nếu bạn đã làm BA được một thời gian thì khả năng cao là đã dùng kha khá trong đó rồi, chỉ là không biết tên chính thức thôi. Bạn hỏi “anh muốn gì ở hệ thống mới”, đó là Interviews, bạn vẽ quy trình lên bảng rồi hỏi “em hiểu thế này có đúng không ạ”, đó là Process Modelling, bạn lôi file Excel của kế toán ra hỏi từng cột là Document Analysis, còn đứng cạnh người dùng xem họ làm thật là Observation.
Theo mình, gắn mỗi technique với một tình huống bạn từng gặp, hoặc tự đặt ra một tình huống giả định, thì nhớ luôn được nó dùng khi nào. Technique nào chưa dùng bao giờ thì đánh dấu lại, chưa cần ép.
đừng lướt qua Underlying Competencies#
Chương này nói về analytical thinking, problem solving, communication, business knowledge, và nhiều người lướt qua vì nó chẳng có task nào để học thuộc. Theo mình đây lại là chương đáng đọc chậm nhất, đọc tới đâu tự hỏi mình đang yếu cái nào tới đó. Với dân làm ERP/MES như mình, business knowledge về sản xuất, BOM chẳng hạn, là thứ dân IT hay thiếu nhất.
mỗi tuần tự vấn một lần#
Một gợi ý nhỏ, cuối tuần mở một KA bất kỳ ra đọc lướt, rồi tự hỏi “tuần này mình đã làm cái gì trong đây chưa?”. Thường câu trả lời là chưa, vì BA ở nhiều dự án đâu có tha hồ mà làm Strategy Analysis, nhưng chỉ cần biết khái niệm đó tồn tại thì tới lúc gặp tình huống thật bạn sẽ nhận ra “à, cái này có trong BABOK”.
BABOK không dành cho mọi giai đoạn#
Nói thật là BABOK không dành cho tất cả mọi người, ít nhất là không cho mọi giai đoạn. Nó mô tả một thế giới khá lý tưởng, stakeholder hợp tác, requirement rõ ràng, change control chặt chẽ, trong khi thực tế deadline và đặc thù dự án nhiều khi chẳng cho bạn làm đúng chuẩn, đọc xong quay lại dự án có khi còn bực vì biết vậy mà không làm được.
Nhưng biết thế nào là chuẩn vẫn giúp bạn phân biệt mình đang làm đúng hay đang chữa cháy, và BABOK cho bạn ngôn ngữ để giải thích vì sao scope creep là vấn đề thật, hay vì sao thi CBAP không chỉ để lấy cái badge. Không cần nhớ hết, chỉ cần biết chỗ nào để mở ra khi cần.
Bạn đọc BABOK tới đâu rồi, có chương nào làm bạn ngủ gật nhanh nhất không?
