Tháng thứ 9 của dự án. Requirement đã chốt. Solution design đã duyệt. Dev đang chạy full sprint. Mọi thứ đang đi đúng lộ trình.
Rồi vendor publish roadmap. Trong danh sách tính năng mới có một feature standard làm y chang cái mà team mình đã bỏ mấy tháng thiết kế custom.
Im lặng. Rồi ai đó hỏi: “Vậy giờ làm sao?”
Mình đã ngồi đúng khoảnh khắc đó hai lần. Lần đầu mình im — vì chưa biết nên nói gì. Lần thứ hai mình mở miệng, không phải để trả lời, mà để hỏi.
“Anh ơi, làm BA có cần biết code không ạ?”
Tin nhắn của một bạn fresher gửi mình lúc 11h đêm. Bạn ấy đi phỏng vấn ba chỗ. Chỗ đầu bảo “BA không cần code, chỉ cần hiểu nghiệp vụ.” Chỗ thứ hai hỏi SQL, API, đọc stack trace. Chỗ thứ ba bắt phân tích JSON response từ REST API.
Bạn ấy hoang mang. Mà cũng đúng — hồi mới vào nghề mình cũng từng hoang mang y chang.
Mình từng ngồi một cuộc họp kéo dài 2 tiếng chỉ để chốt một câu hỏi tưởng chừng đơn giản: “Cột này để mấy số thập phân?” Dev nói 4 là đủ kỹ thuật. User nói 6 vì sợ sai số làm tròn. BA ngồi giữa, mỗi bên một ý, cuối cùng cả team thống nhất “để 6 cho chắc” — rồi ai về nhà nấy, chẳng có decision log nào được ghi lại.
Buổi sáng thứ Hai. PM gọi: “Anh ơi, bên khách hàng muốn thêm cái màn hình này. Nhỏ thôi. Một buổi chiều là xong.”
Mình gật. Một buổi chiều thành ba ngày. Ba ngày kéo theo sáu cái change request khác. Cuối tuần, team dev căng thẳng. Lịch release trễ hai tuần.
Chuyện cũ rích. Ai làm BA lâu năm chắc thuộc nằm lòng.
Scope creep — cái thuật ngữ nghe rất chuyên nghiệp — thực chất là câu chuyện của những cái “thêm tí nữa” không bao giờ dừng lại. Nó không chỉ là vấn đề của BA, nó là vấn đề của cả team, cả dự án, cả deadline.
Tuần trước mình đọc được một bài báo hay trên ERP Today — tác giả Sridevi Mutyala từ Oracle, nói về identity governance trong cloud ERP.
Bài báo kể một chuyện tưởng đơn giản: một nhân viên chuyển phòng ban. HR update xong. Mấy ứng dụng cloud ERP (Oracle Fusion, SAP S/4HANA, Dynamics 365) đều chạy đúng config. Authentication OK. Provisioning OK. Integration OK.
Nhưng access vẫn bị delay. Vì approval paths khác nhau giữa các ứng dụng. Role definitions không đồng bộ. Và ownership của quyết định access — không ai nhớ rõ là của ai.
Buổi chiều thứ Sáu, giám đốc sản xuất gọi mình vào phòng. Ông mở laptop, chỉ vào email chào giá.
“Thằng này bảo Cloud ERP rẻ hơn 40%, deploy trong 3 tháng. Thằng kia bảo On-premise mới an toàn, dữ liệu ở xưởng không thể đưa lên mây.”
Ông nhìn mình: “Mày nói tao nghe, chọn cái gì?”
Câu đó mình nghe cả chục lần rồi. Và câu trả lời chưa bao giờ là một từ.
Tuần rồi mình đọc được hai case study trên ERP Today làm mình suy nghĩ cả buổi tối.
Một bài về ngành dược phẩm — họ đang chạy SAP S/4HANA migration nhưng mối quan tâm số một không phải AI. Một bài về Defense Logistics Agency (DLA) của Mỹ — audit readiness lại là động lực chính cho ERP modernization của họ, vượt trước kế hoạch nhiều năm.
Hai ngành khác nhau hoàn toàn: một bên là thuốc men, một bên là vũ khí. Nhưng chung một câu chuyện: AI không thể cứu bạn nếu integration với governance chưa có.
Mình mua BABOK v3 được gần 6 tháng. Bìa còn mới. Gáy chưa bung. Có chỗ còn… thơm giấy.
Không phải vì lười. Mà vì mỗi lần mở ra là một lần choáng. 500 trang, 6 knowledge areas, 50 techniques — mỗi technique lại có input, output, steps, stakeholders, guidelines. Đọc xong một cái là quên cái trước. Cảm giác như uống nước biển vậy, càng uống càng khát.
Mình biết nhiều anh em cũng đang mắc kẹt ở chỗ này. Hồi mới làm BA, mở BABOK ra không biết bắt đầu từ đâu — y như cảm giác lần đầu đi họp với 8 người trong phòng mà chẳng biết ai nói gì, mà mình đã kể trong bài viết về 5 cú sốc cho BA mới vào nghề.
Mới đây ERP Today có bài phân tích khá hay về cuộc đua ERP ngành năng lượng giữa 4 ông lớn: SAP, Oracle, IFS, và Infor. Đọc xong mình thấy có mấy điểm đáng suy ngẫm, nhất là khi anh em mình đang tư vấn ERP cho mấy nhà máy hoặc utility ở Việt Nam.
Bài này không phải để so xem ai “tốt nhất” — vì câu trả lời luôn là tùy. Mà là để thấy mỗi thằng có một góc tấn công khác nhau, và cái khung tham chiếu đó giúp mình đặt câu hỏi đúng hơn khi chọn ERP.
Mình nhớ cái đêm Go-live đầu tiên trong đời.
Client đã dọn dẹp dữ liệu 3 tháng. Team implement test mapping 2 vòng. Ai cũng tự tin lắm. Đến 2h sáng, chạy migration script — dữ liệu mẹo ra, sai mapping hết mấy trăm item. Cả phòng nhìn nhau. Project manager mặt xanh như tàu chuối.
Lỗi không phải do script. Lỗi do… cái file Excel master data từ client có ô trống không ai để ý.
